Beyaz Gökyüzündeki Gri Bulutlar Ülkesi

 

    Ülkemizdeki eylemlerin neden sonuç ilişkileri irdelenirken genel olarak asıl noktalar hep es geçilerek diğer ikincil üçüncül sonuçlar üzerindeki etkileri izleniyor ve yorumlanıyor. Örneğin bir MB kararı verildiğinde öncelikle incelenen yabancı paranın değeri ve BIST100 endeksi oluyor ve asıl olan risk primlerinin, reel efektif döviz kuru gibi değerlerin es geçilmesine sebep oluyor. Risk primi ülkede olan birçok olgu için merkezi bir konum taşıyor. Yabancı yatırımcının ülkeye girmesinden çıkmasına, döviz kurundaki trendden borçlanma faizine kadar her şeyi oluşturuyor. İşte tam olarak bu çekirdeği doğrudan etkileyecek bir gelişme yaşandı. OECD’ye bağlı Mali Eylem Görev Gücü (FATF) Türkiye’yi gri listeye aldı. Son dönemlerde zirve bulan kara para mevzusu, Türkiye’nin hep problemli olduğu noktadır. Davalarda, devlet bankalarının kara paranın aklanması ile anılmasından tutun başka ülkelerin terör örgütü kabul ettiği ama yönetimin bu oluşumlara destek vermesine kadar bugünün geleceğinin habercisiydi. Yönetimin başından sonuna kadar kara paraya karşı bir duruş sergilemezken kripto paralarla ilgili yaptırımların konuşulması, yürümeye başlamadan koşmaya benzemekte. FETÖ , PKK/PYD listeleri ile yaptırımları kontrol edin diye kurumları denetlerken arka kapıdan farklı gruplarla farklı amaçları gözeterek işlemlerin geçirilmesi, elekten su geçirmeye benzemektedir. Birçok şaibeli olay ülke içerisinde soruşturulmadığı için durumun ciddiyeti konusunda kısıtlı bilgi dolaşmaktadır. Daha geçen aylarda bir devlet bankasının Almanya iştirağında kara para ile ilgili birçok uyarı yapılmasına rağmen devam eden usulsüz işlemlerden dolayı BaFin kayyum atayacağını duyurmuştu. Yani Türkiye’nin, “Kara Para ve Terör Finansmanı” konusundaki kendince olan “mücadelesini” gerçekten gözden geçirmesi gerekmektedir.  Şu anda Türkiye ile birlikte aynı listede Arnavutluk, Barbados, Burkina Faso, Kamboçya, Cayman Adaları, Haiti, Jamaika, Ürdün, Mali, Malta, Fas, Myanmar, Nikaragua, Pakistan, Panama, Filipinler, Senegal, Güney Sudan, Suriye, Uganda, Yemen, Zimbabve de yer almaktadır.

Kredilendirme kuruluşlarının uzun vade kredi notlarının denklikleri ve anlamları 

Bu derecelendirmeye göre gri listede olan ülkelerin kredi notları

Tablodan da görülebileceği şekilde bu ülkelerin birçoğu yüksek derecede spekülatif sınıfına girmekte yani izlenen her yanlış adım ve gelişme  doğrudan ülkenin hem primini hem güvenilirliğini etkilemekte. Buradan başlayarak derinleşen sarmal, 0900-1800 mesaili çalışan bir kişinin cebine kadar ilerlemektedir.

Örnek olarak listeye giren ülkelerden Pakistan’ı alırsak, Pakistan’ın bu listeye girmesi Haziran 2018 (Turuncu Ok) tarihi ile başlamıştır. Aşağıdaki grafikte de görüleceği şekilde bu durum faizlerde ani artan trende sebep olmuş ve azalan trende gelmesi için bir miktar süre geçmiştir.

Türkiye’nin yakın geçmişte yaşadığı problemlerin yıllık tahvillere etkisine bakalım.

Turuncu Ok: Gezi Parkı Direnişi Sonrasında Yönetim Şeklinde Değişim

Yeşil Ok: 15 Temmuz Olayı ve Sonrasında Devam Eden Ohal&KHKlar

Siyah Ok: Rahip Brunson Olayı ve Sonrasında Gelişen Yaptırımlar

Mavi Ok: Yönetimsel ve Siyaseten Tıkanma Sonucu Alınan Kararlar

Kırmızı Çember: Yıllık Tahvillerde Kırılım

Bu grafik üzerinden listelediğim birkaç madde ve dahası, gerek yıllık tahvilleri gerekse riskleri oldukça yükseltmiş durumdadır. Kırmızı çember ile gösterilen alana bakılırsa 5-10 yıllıklı tahviller ile  1-2 yıllıklı tahviller arası makas açılmaktadır. Bu durum Türkiye'de uzun vadede yapılabilecek yatırımlar, planlamalar vb konularda risk iştahına artık yer kalmadığını göstererek gerek yerleşik gerekse yabancı yatırımcılar için önlerini göremeyecekleri bir durum oluşturmuştur. Ek olarak Merkez Bankası'nın faizinin de tahviller üzerinde kontrolünü yitirdiği görülmektedir. Mevcut durumda bile çok yüksek riskli ve spekülatif bir ülke iken böyle bir listeye dahil olmamız, parasal ve mali krizden öte yönetimsel ve sistemsel olarak çok daha derin sorunlarla karşılaşmamızda kaçınılmaz olacaktır. Halihazırda sorunlu olan Merkez Bankası’na ek olarak böyle bir durumun yaşanması dışarıdaki ve özellikle içerideki yabancı yatırımcı için büyük bir problem oluşturacaktır. Sürece bağlı yatırımcı çıkışları muhtemeldir. Gri liste, Türkiye için Iceberg’in görünen yüzü olacaktır. Bu durum ülkenin adının karıştığı şaibeli davalar ve olaylar için bir kırılma noktası olabilir. İlerleyen süreçte bu duruma bağlı ek yaptırımlar yeni davalar vb yeni gelişmelerin yaşanması da muhtemel ihtimaller arasında.

*Veriler Dünya Bankası'ndan alınmıştır.